اگزما پوستی (درماتیت): انواع، علائم و درمان

اگزما یا درماتیت به گروهی از عارضه‌ها یا بیماری‌های غیرمسری پوست اطلاق می‌شود که هیچ راه علاج شناخته شده‌ای ندارد و تمام گروه‌های سنی را درگیر می‌کند. 20 درصد از کودکان دبستانی و حدود 8 درصد از بزرگسالان به اگزما مبتلا هستند، اگرچه پژوهش‌های انجام شده بیانگر این مطلب است که درصدی از کودکان مبتلا به مرور زمان و رسیدن به دوران نوجوانی بهبود می‌یابند. "اگزما" واژه‌ای یونانی به معنای "جوش آوردن یا آتشی شدن" است. شدت بیماری متغیر است، پوست در گونه‌های ملایم خشک، داغ، پوسته پوسته و خارش‌دار است، حال آن که در موارد شدید به شدت آسیب می‌بیند و خونریزی دارد. 

پروتکل‌های درمان اگزما در مرکز مشاوره و زیبایی آذین بر از بین بردن علائم با توصیه‌های غذایی، تجویز داروهای خوراکی و استفاده از داروهای خوراکی و موضعی تهیه شده از مواد طبیعی مانند پماد، کرم، ژل، لوسیون و ... استوار است.

تسکین علائم اگزما و درماتیت با بهره‌گیری از روش‌های فوق در 90 درصد موارد موفقیت‌آمیز است. متخصص پوست و تغذیه پس از معاینه‌ی پوست، راهکار مناسب را برای برطرف کردن عامل‌های داخلی ایجاد کننده اگزما به دلیل رفع مشکل کمبود مواد مغذی و ویتامین‌ها و انسداد متابولیک بدن می‌اندیشد و رژیم غذایی مناسب را پیشنهاد می‌دهد.

علت‌ها و دلایل


دلایل بی‌شماری را می‌توان برای اگزما برشمرد. بسیاری از گونه‌های اگزما و در واقع بعضی عارضه‌های پوستی دیگر علی‌رغم شباهث ظاهری دلایل متفاوت و طبعاً درمان‌های متفاوت دارند. اگزما گاهی تنها بر بخش کوچکی از پوست اثر می‌گذارد و گاهی در موارد شدید ناحیه بزرگی از پوست را در هر نقطه‌ای از بدن درگیر می‌کند.

بعضی گونه‌های اگزما، برای مثال شایع‌ترین نوع آن یعنی اگزمای آتروپیک یا درماتیت، دلیلی ارثی دارند، حال آن که برای دیگر گونه‌های می‌توان دلایل متعددی از قبیل موارد زیر را نام برد:

  • مواد شیمیایی و شوینده‌ها
  • ضدعفونی کننده‌ها
  • پشم
  • مواد حساسیت‌زا مانند نیکل، شوره سر حیوانات خانگی، گرده گیاهان، قارچ و مواد غذایی گوناگون
  • عفونت‌های قارچی، ویروسی و باکتریایی
  • مخمرها
  • عامل‌های محیطی مانند دمای بالا، استرس و تعریق شدید

علائم و نشانه‌ها


از علائم اگزما می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • پوست خشک و حساس
  • قرمزی و التهاب پوست
  • خارش شدید
  • زبر، ضخیم و ناهموار شدن پوست
  • حساسیت و قرمز شدن مکرر پوست
  • وجود ترشحات پوستی و پوسته پوسته شدن
  • لکه‌های زبر و سفت چرمی مانند
  • ورم کردن
  • لکه‌های تیره رنگ

محرک‌های خاصی مانند موارد زیر باعث آغاز یا تشدید علائم می‌شود:

  • محرک‌های آلرژی‌زا: مانند گرده گیاهان، موی حیوانات، شوره، کپک و مواد غذایی از قبیل تخم مرغ، گندم، آجیل و فراورده‌های لبنی
  • محرک‌های پوست مانند عطر، صابون‌های سخت، مواد شیمیایی، فراورده‌های پوستی حاوی الکل، لباس‌های پشمی یا تنگ
  • آب به ویژه آب داغ
  • سرماخوردگی یا آنفلوآنزا
  • شرایط جوی مانند گرمی هوا و بالا یا پایین بودن رطوبت
  • استرس

مراحل اگزما


اگزما دارای سه مرحله اصلی به شرح زیر است:

  1. اگزما در مرحله نوزادی
  2. اگزما در مرحله کودکی
  3. اگزما در مرحله نوجوانی و بلوغ

تشخیص و آزمایش


اگزما را می‌توان با مشاهده پوست بیمار تشخیص داد. هیچ آزمایش خاصی برای تشخیص اگزما (درماتیت آتوپیک) وجود ندارد. پزشک، ترجیحاً متخصص پوست، عارضه را با توجه به نتایج معاینه و بررسی سابقه پزشکی و شرح حال بیمار تشخیص می‌دهد.

درمان اگزمای پوستی


درمان اگزما به شدت علائم بستگی دارد. بهترین روش درمان اگزما مراقبت از پوست است. علائم اگزما و درماتیت را می‌توان با استفاده از کرم‌ها و پمادها و همچنین رعایت سبک زندگی سالم، دوری از محرک‌ها و جبران کمبودهای مواد مغذی و ویتامین‌ها در رژیم غذایی به خوبی تسکین داد و تحت کنترل درآورد. به علاوه دو موضوع متابولیسم بدن و آزاد شدن هیستامین در اثر حساسیت نیز باید مورد توجه قرار گیرد.

26

راه‌های مراقبت از پوست در خانه

درمان‌های خانگی مؤثر عبارت‌اند از:

  • استفاده از کمپرس سرد برای کاهش خارش شدید
  • کوتاه کردن ناخن کودکان برای جلوگیری از آسیب پوستی هنگام خاراندن پوست
  • کمتر استفاده کردن از صابون
  • کوتاه کردن زمان استحمام و دوش گرفتن
  • استفاده از مرطوب کننده‌های بدون بو بلافاصله پس از استحمام به منظور مرطوب نگه داشتن پوست
  • پوشیدن لباس‌های نخی و پنبه‌ای
  • روشن کردن دستگاه بخور هنگام خوابیدن
  • خودداری از استفاده از فراورده‌های حاوی مواد محرک شیمیایی
  • قرار نگرفتن در معرض تغییرات ناگهانی دما و رطوبت
  • پوشیدن دستکش هنگام انجام دادن کارهایی که دست‌ها در محیط مرطوب و آب قرار می‌گیرد.
  • نوشیدن روزانه هشت لیوان آب برای مرطوب نگه داشتن پوست

رژیم غذایی

رژیم‌های غذایی گوناگونی برای درمان اگزما پیشنهاد می‌شود که برای مثال می‌توان به رژیم‌های بدون لبنیات، بدون گلوتن، بدون قند، بدون مواد رنگی، بدون مخمر، حاوی غذاهای بازی و مواد غذایی با خاصیت حساسیت‌زایی پایین و ... اشاره کرد. اما واقعیت این است که صرف نظر از تاثیر بدیهی خودداری از مصرف غذاهایی که فرد به آنها حساسیت دارد، رژیم‌های غذایی آن تاثیر معجزه‌آسای دنیای مجازی ‌را در دنیای واقعی ندارد. البته شکی نیست که بعضی غذاها به ویژه برای برخی از بیماران به مثابه محرک هستند، بنابراین رژیم‌های بدون گلوتن و بدون مواد لبنی می‌تواند بهبود چشمگیری را در گروهی از بیماران ایجاد کند. مصرف نکردن مواد غذایی فراوری شده نیز، حتی در صورت عدم تاثیر بر اگزما، در مجموع پیشنهاد مفیدی است. خوردن مواد غذایی ارگانیک، طبیعی و متعادل معامله‌ای دو سر برد است، پس بهتر است در عوض زیر سوال بردن آن و بحث‌های بیهوده، بقیه را به مصرف آنها ترغیب کنیم. برای آگاهی از بهترین و مناسب‌ترین رژیم غذایی می‌توان به متخصص تغذیه مراجعه کرد.

درمان دارویی

گونه‌های اصلی درمان دارویی اگزما عبارت‌اند از:

  • نرم کننده‌ها: استفاده از فراورده‌های نرم کننده پوست را مرطوب می‌کند و احساس خارش را کاهش می‌دهد. این نوع دارو به شکل کرم یا پماد برای بخش‌های خشک پوست یا به صورت لوسیون برای پوست سر تهیه می‌شود. درمان با مواد نرم کننده اثرهای جانبی و عوارض قابل توجهی ندارد، اما استفاده دراز مدت آنها تاثیرگذاری‌شان را کاهش می‌دهد.
  • داروهای استروئیدی: اگرچه استروئیدها یا کورتیکواستروئیدها التهاب را در زمان حمله بیماری کاهش می‌دهند، اما نمی‌توان به سادگی از اثرهای جانبی آنها چشم‌پوشی کرد. این داروها نباید برای مدت طولانی یا در مقادیر بالا مصرف شود. استروئیدها معمولاً به صورت کرم مصرف می‌شوند، اگرچه قرص یا آمپول استروئید در موارد شدید تجویز می‌شود.
  • آنتی هیستامین: آنتی هیستامین خارش را در زمان حمله بیماری کاهش می‌دهد و از عفونت و آسیب دیدگی بیشتر جلوگیری می‌کند. مصرف شبانه آنتی هیستامین‌های آرام‌بخش به ویژه برای کودکان مفید است، چون دیگر احساس خارش خواب شبانه را مختل نمی‌کند.

فوتوتراپی

فوتوتراپی جایگزینی برای درمان دارویی استروئیدی و دیگر داروها محسوب می‌شود. در فوتوتراپی فرکانس‌های معینی از نور ماورابنفش با هدف فرونشاندن التهاب پوستی ناشی از اگزما به پوست تابانده می‌شود. فوتوتراپی ضرورت مصرف استروئید را کاهش می‌دهد و بعضی باکتری‌های عامل ایجاد عفونت در محل‌های مبتلا به اگزما را از بین می‌برد.

برای درمان اکثر موارد اگزما با فوتوتراپی باید تا مدت کوتاهی هر هفته سه جلسه درمان انجام شود. با توجه به مضر بودن نور ماورابنفش نمی‌توان به صورت منظم و مداوم از این درمان بهره گرفت.

در کنار فوتوتراپی می‌توان از داروهای حساس به نور مانند پسورالن در طول موج‌های UVA استفاده کرد. روش درمانی در چنین حالتی فوتوتراپی شیمیایی یا PUVA نامیده می‌شود.