بیماری سالک: علت، علائم و درمان

s

سالک یک بیماری انگلی است که توسط انگل لیشمانیا ایجاد می‌شود. این انگل معمولاً در بدن پشه‌های خاکی آلوده زندگی می‌کند. نیش این پشه‌های آلوده می‌تواند فرد را به این بیماری مبتلا کند. این پشه خاکی‌های ناقل بیماری، معمولاً در مناطق استوایی و نیمه‌گرمسیری زندگی می‌کنند. اپیدمی‌های کشنده‌ای در مناطق مختلف آفریقا مانند سودان، کنیا و اتیوپی رخ می‌دهند. متأسفانه مناطقی که درگیر بیماری می‌شوند معمولاً دوردست بوده و منابع مورد نیاز برای درمان بیماری را در اختیار ندارند.

در مرکز مشاوره و زیبایی آذین، متخصصین ما روش‌های درمانی منحصر به ‌فردی را برای بیماری‌های پوست، مو و ناخن به همراه عمل‌های زیبایی ارائه می‌کنند. هدف ما انجام تشخیص دقیق و درمان بیماری‌های پوستی و همچنین ابداع راهکارهای جدید برای تشخیص و درمان بیماری‌ها می‌باشد. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید با ما تماس گرفته و یک وقت مشاوره تعیین کنید.

انواع سالک


سه نوع مختلف سالک عبارت‌اند از پوستی، احشایی و پوستی مخاطی که نادر است. انواع متفاوتی از انگل لیشمانیا هر یک از این انواع بیماری را باعث می‌شوند.

متخصصین عقیده دارند که در حدود 20 گونه‌ی مختلف از انگل لیشمانیا می‌توانند بیماری سالک را در انسان تولید کنند.

s1سالک احشایی

سالک احشایی در با نام سالک سیستمیک نیز شناخته می‌شود. این بیماری معمولاً دو تا هشت ماه پس از نیش پشه خاکی در فرد ایجاد می‌شود. این عارضه ارگان‌های داخلی مانند طحال و کبد را درگیر می‌کند. این بیماری با درگیر کردن این ارگان‌ها بر روی سیستم ایمنی فرد نیز تأثیر می‌گذارد. این عارضه در صورت درمان نشدن تقریباً همیشه باعث مرگ می‌شود.

سالک پوستی

سالک پوستی تنها باعث ایجاد زخم‌هایی بر روی پوست می‌شود. این عارضه شایع‌ترین نوع سالک است. درمان این عارضه ممکن است ضروری نباشد ولی می‌توان با انجام برخی روش‌های درمانی، سرعت ‌ترمیم را افزایش داده و از ایجاد عوارض جلوگیری کرد.

سالک پوستی مخاطی

یک نوع نادر این عارضه، سالک پوستی مخاطی است. این بیماری ممکن است چندین ماه پس از بهبود زخم‌های پوستی ایجاد شود. این نوع از بیماری سالک، غشاهای موکوزی بینی و کام را درگیر کرده و  به‌عنوان زیرمجموعه‌ای برای سالک پوستی شناخته می‌شود. با این‌ حال، این عارضه جدی بوده و به‌ خودی‌خود بهبود نیافته و نیاز به درمان خواهد داشت.

علت‌ها و دلایل


سالک توسط انگل‌های تک‌سلولی از گونه‌ی لیشمانیا ایجاد می‌شود. انگل لیشمانیا توسط نیش پشه خاکی‌های آلوده منتقل می‌شود.

این انگل در جنس ماده‌ی پشه خاکی زندگی کرده و تکثیر می‌شود. این پشه در آب‌ و هواهای مرطوب، ماه‌های گرم، شب‌ها و از غروب تا طلوع بیشترین فعالیت را دارد. حیوانات بومی مانند سگ‌ها می‌توانند به‌عنوان منابع این انگل در نظر گرفته شوند. انتقال این انگل از طریق سگ به پشه و از طریق پشه به انسان می‌باشد.

انسان‌ها نیز ممکن است در اثر انتقال خون و یا استفاده‌ی مشترک از یک سرنگ، این انگل را به یکدیگر منتقل کنند.

s2دیگر عفونت‌ها

افرادی که دستگاه ایمنی آن‌ها ضعیف شده است نیز در خطر بالایی برای ابتلا به این بیماری قرار دارند. سالک همچنین می‌تواند سرعت تبدیل ویروس HIV به بیماری ایدز را افزایش دهد. اگر به ویروس HIV آلوده هستید، خطر ابتلا به انواع خطرناک‌تر سالک در شما بالاتر خواهد بود.

علائم و نشانه‌های سالک


برخی از گونه‌های انگل سالک ممکن است بدون ایجاد بیماری تا مدت‌های طولانی در بدن یک فرد باقی بمانند. علائم این عارضه به نوع آن بستگی خواهند داشت.

سالک پوستی

اصلی‌ترین علامت این عارضه، زخم‌های پوستی بدون درد می‌باشد. علائم پوستی ممکن است تنها یک یا دو هفته پس از نیش پشه خاکی در فرد ظاهر شوند. با این ‌حال، در برخی از موارد علائم عارضه تا ماه‌ها یا سال‌ها بروز نمی‌کنند.

در افرادی که به نوع پوستی مخاطی بیماری مبتلا هستند، علائم آن یک تا پنج سال پس از بهبود ضایعه‌های پوستی ظاهر می‌شوند. این زخم‌ها عموماً بر روی سطوح دهان و بینی و یا بر روی لب‌ها ایجاد می‌شوند. از علائم دیگر عارضه می‌توان موارد زیر را نام برد:

  • آبریزش یا پر بودن بینی
  • خونریزی بینی
  • مشکل در تنفس

سالک احشایی

علائم بیماری معمولاً تا ماه‌ها پس از نیش پشه خاکی ظاهر نمی‌شوند. اکثر موارد بیماری دو تا شش ماه پس از آلوده شدن فرد خود را نشان می‌دهند. از جمله علائم این عارضه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • کاهش وزن
  • ضعف
  • سرفه
  • تب که به مدت چند هفته تا چند ماه ادامه پیدا کند.
  • بزرگ شدن طحال
  • بزرگ شدن کبد
  • کاهش میزان تولید گلبول‌های قرمز خونی
  • خونریزی
  • دیگر عفونت‌ها
  • تعریق شبانه
  • نازک شدن موها
  • پوست فلس مانند
  • پوست خاکستری‌رنگ و تیره

تشخیص


مهم است که در صورت رفتن به محل‌هایی که سالک در آن‌ها رایج است، این مورد را به پزشک خود گزارش دهید. بدین ترتیب پزشک شما می‌تواند وجود این انگل در بدن شما را مورد آزمایش قرار دهد. درصورتی‌که انگل لیشمانیا در بدن شما وجود داشته باشد، پزشک از آزمایشات دیگری برای تشخیص گونه‌ی آن استفاده خواهد کرد.

تشخیص سالک پوستی

پزشک شما ممکن است با بریدن تکه‌ای از یکی از زخم‌ها، از پوست شما نمونه‌برداری کند. او برای تشخیص نوع انگل، این نمونه را در زیر میکروسکوپ تحت بررسی قرار داده و یا آن را کشت می‌دهد. در روش کشت دادن نمونه، به انگل‌ها اجازه داده می‌شود تا تکثیر شوند و مقدار آن‌ها به حد قابل‌ تشخیص برسد.

تشخیص سالک احشایی

در بسیاری از موارد، افراد نیش پشه خاکی را به یاد نمی‌آورند بنابراین تشخیص این عارضه ممکن است کمی دشوار باشد.

در ابتدا پزشک یک معاینه‌ی فیزیکی را انجام داده و بزرگ شدن کبد و طحال را بررسی می‌کند. سپس ممکن است یک نمونه‌برداری از مغز استخوان و یا یک آزمایش خون انجام شود. این آزمایش‌ها برای تشخیص وجود انگل انجام می‌شوند. در صورت ضرورت انجام کشت، ممکن است تشخیص دو تا چهار هفته زمان ببرد.

درمان سالک


داروهای ضدانگل مانند آمفوتریسین B می‌توانند این بیماری را درمان کنند.

سالک پوستی

زخم‌های پوستی معمولاً بدون نیاز به درمان بهبود پیدا می‌کنند بااین‌حال درمان این عارضه می‌تواند روندترمیم را تسریع کرده و از ایجاد جای زخم جلوگیری کند. همچنین می‌توان با درمان این عارضه، از ایجاد بیماری‌های دیگر جلوگیری کرد. زخم‌های پوستی روی صورت ممکن است باعث ایجاد بدشکلی شده و به انجام عمل جراحی پلاستیک نیاز داشته باشند.

سالک احشایی

بیماری‌های احشایی در همه‌ی موارد به درمان نیاز دارند. داروهای مختلفی نیز برای درمان آن وجود دارند. اصلی‌ترین داروهای مورد استفاده، ترکیب‌های حاوی آنتیموان می‌باشند. از جمله این داروها می‌توان به مگلومین آنتیمونات و سدیم استیبوگلوکونات اشاره کرد.

سالک پوستی احشایی

ضایعه‌های ناشی از این عارضه به‌خودی‌خود بهبود پیدا نکرده و به درمان نیاز دارند. آمفوتریسین B لیپوزومی و پارومومایسین می‌توانند برای درمان سالک پوستی مخاطی مورد استفاده قرار گیرند. سازمان جهانی بهداشت برای کاهش قیمت این داروها، یک جنبش حمایتی ایجاد کرده است. این جنبش توانست قیمت آمفوتریسین B لیپوزومی را تا 90 درصد و قیمت مگلومین آنتیمونات را تا 60 درصد کاهش دهد. امید است که کاهش قیمت این داروها، درمان این بیماری را برای افراد آسان‌تر کند.

عوارض احتمالی


احتمال ایجاد عوارض پوستی زیر وجود دارد:

  • خونریزی
  • عفونت‌های دیگر که به دلیل ضعیف شدن سیستم ایمنی ایجاد می‌شوند و ممکن است جان فرد را تهدید کنند.
  • بدشکلی

سالک احشایی معمولاً کشنده است. با این ‌حال مرگ اکثراً به دلیل عوارض بیماری اتفاق می‌افتد نه خود آن. اگر به ویروس HIV آلوده باشید، احتمال ابتلا به این بیماری در شما بالاتر است. عوارض این بیماری نیز اکثراً در مقابل روش‌های درمانی مقاوم‌اند.

پیشگیری


هیچ‌گونه واکسن یا داروهای پیشگیری‌کننده‌ای برای این بیماری وجود ندارند. تنها راه پیشگیری از این بیماری، جلوگیری از نیش پشه‌های خاکی است.

چشم‌انداز طولانی‌مدت


زخم‌ها می‌توانند باعث ایجاد بدشکلی و جای زخم دائمی شوند که البته برخی روش‌های درمانی می‌توانند از شدت آن‌ها بکاهند. داروها نیز می‌توانند این بیماری را درمان کنند. با این ‌حال، روش‌های درمانی زمانی بیشترین کارایی را دارند که سیستم ایمنی فرد هنوز آسیب ندیده باشد. سالک احشایی در صورت درمان نشدن معمولاً می‌تواند در عرض دو سال فرد را از پا دربیاورد.